fakty.wwl

Nadal aktualnym pozostaje pytanie, dlaczego tak szybko przygotowano mogiłę bolszewicką w Ossowie i wyznaczono jej odsłonięcie właśnie na 15 sierpnia? Przedstawiciele władz Wołomina i Zielonki twierdzą, że impulsem do działania było pismo doktora Andrzeja Kunerta, sekretarza Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Tymczasem do władz Wołomina zwracał się w 2008 roku inny historyk, św. pamięci doktor Janusz Kurtyka, prezes Instytutu Pamięci Narodowej, który zginął w katastrofie smoleńskiej.

Odnosił się do dyskusji wokół pomnika – czołgu, który od lat 80. XX wieku stoi u wrót stolicy powiatu wołomińskiego.

Kiedy umilkły wystrzały z karabinów maszynowych i armat, a nawała bolszewicka została odparta od Warszawy, powiat radzymiński powracał do normalnego życia. Do zrujnowanego Radzymina powrócił starosta Władysław Korsak. W Wołominie, pod przewodnictwem pełniącego obowiązki burmistrza Henryka Wojciechowskiego powrócono do idei przeniesienia siedziby starosty do Wołomina. Pierwsza inicjatywa była skierowana od wójtów gmin w 1919 r.

Z frontu, na odpoczynek w okolice Radzymina powróciły oddziały 8. Dywizji Piechoty. Żołnierze pomogli miejscowej ludności w sprzątaniu pobojowisk, zasypywaniu okopów. W ramach odgórnych zarządzeń ustalono, że pochówkiem poległych żołnierzy zajmą się odpowiednie agendy MSW.

Przekazy o mogile, kwaterze czy pomniku (spór o nazwę trwa) bolszewickim w Ossowie zachęcają do poszukiwania informacji na temat sposobu pochowania ciał czerwonoarmistów po wojnie w 1920 roku. Na przykład w miejscowości Dębe Wielkie, gdzie bolszewicy zorganizowali magazyn amunicji i materiałów budowlanych w kościele, a na wieży umiejscowili punkt obserwacyjny, utworzono ich mogiły. Na grobach znajdują się dwie betonowe tablice, na których widnieją napisy: TU SPOCZYWAJĄ ŻOŁNIERZE ARMJI ZSSR 1920. Użyto sformułowania ZSRR, gdyż groby powstały po powołaniu Związku Zjednoczonych Republik Radzieckich. W mogile spoczywają żołnierze bolszewiccy polegli w bitwie z 15 Dywizją gen. J. Hallera 17 sierpnia 1920 r. na terenie Dębego i okolicznych miejscowości. (za „Dębe Wielkie i okolice w sierpniu 1920 roku” Bogdan Kuć i Jan Majszyk)

O budowie mogiły dla żołnierzy bolszewickich poległych pod Ossowem w 1920 roku z historykiem Uniwersytetu Jagiellońskiego, sowietologiem profesorem Andrzejem Nowakiem rozmawia Rafał Pazio.

Jak ocenia Pan pomysł zbudowania mogiły żołnierzom bolszewickim w Ossowie, miejscu związanym ze zwycięstwem Polaków w 1920 roku i ze śmiercią ks. Ignacego Skorupki?

Pochówek żołnierzy poległych w walce, w równym boju, nawet jeśli któraś ze stron walczyła w złej sprawie, wydaje mi się zawsze godny uznania. Natomiast budzi zastanowienie kontekst tej decyzji i pomysł, żeby zaprosić na uroczystość związaną z ekshumacją i godnym pochówkiem żołnierzy Armii Czerwonej, którzy szli przekształcić Polskę w sowiecką republikę, przedstawicieli rządu rosyjskiego.

Budowa kwatery 22 żołnierzy bolszewickich, którzy zginęli pod Ossowem w 1920 roku wznieciła dyskusję w lokalnych środowiskach. Padają argumenty,  że nie powinna być otwierana 14 sierpnia tylko w innym terminie. Pojawiają się głosy, że nie powinno się za pieniądze polskich podatników realizować polityki historycznej Rosji. Na razie trwa budowa. Jeszcze nie wiadomo, jak i w jakim gronie będzie przebiegało samo otwarcie.

Na skutek szeregu nieporozumień ze strony polskiego dowództwa, oddziały bolszewickie na wieczór 12 sierpnia pojawiły się pod Zawadami i Guzowatką. Tego dnia miński pułk piechoty stacjonował jeszcze w Tłuszczu i dopiero po północy, niczym cienie, w porządku i ładzie wycofał się w kierunku Wołomina.

Odwrót był przeprowadzony w sposób mistrzowski, co zaprocentowało wzięciem do niewoli kilkunastu bolszewików śpiących spokojnie nieopodal mostu kolejowego na Rządzy koło Klembowa.

Obecność wojskowa Armii Czerwonej na terenie ziemi wołomińskiej i prowadzone przez nią represje w stosunku do niepodległościowego podziemia sprawiły, że Armia Krajowa z mjr. Edwardem Nowakiem ps. „Jog” na czele podjęła rozmowy z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, którymi kierował Józef Bieniek ps. „Romański”. Bieniek posiadał już podobne doświadczenie w przeprowadzeniu scalenia, uczynił to w powiecie węgrowskim.

Sowieckie więzienie NKWD mieściło się w Wołominie przy ul. Piaskowej 3. Na podwórzu posesji znajdowały się wykopane ziemianki, w których przetrzymywano polskich konspiratorów. Pokoje przesłuchań i sąd sowiecki znajdowały się w budynku. Innym miejscem przetrzymywania aresztantów był areszt przy ul. Polnej, należący w czasie okupacji hitlerowskiej do Policji Granatowej.